Neden bu kadar değerli bu taşlar? Ne vardı ki bu gök taşlarının içerisinde, uranyum mu, nitrojen mi, değerli bir taş mı, satın alsam neye yarar, enerji verir mi veya duygu durumumu düzenler mi, eskisi mi yenisi mi makbuldür? Ve en önemli soru da gramı kaça gider?

Türkiye'nin gök taşlarıyla imtihanını masaya yatırdık ve bilimsel, sosyal, astrolojik vb. pek çok yönden değerlendirdik.

Türkiye Gök taşı Ağı sorumlusu ve Sarıçiçek Meteoritleri Konsorsiyumu Baş araştırmacısı İstanbul Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ozan Ünsalan'a en merak edilen soruyu sorduk: Gök taşının gramı kaça gidiyor acaba? Yanıt oldukça çarpıcı: “Bilimsel açıdan bence paha biçilmez. Gramı bence 100 milyon euro.”

İSTANBUL'DA SERGİLENECEK

27.46 gramlık bir tür dünyada Sarıçiçek Meteoriti olarak tescillendi. Ve önümüzdeki günlerde İstanbul Üniversitesi Jeoloji Müzesi'nde sergilenecek. Vesta Asteroiti'ni dünyada temsil eden örnek tür olarak müzede ziyaretçilere açılacak.

Türkiye'nin gök taşlarıyla imtihanı ne zaman başladı?

1964 yılında Eskişehir'de Kayakent meteoriti bulundu. İlk araştırmalar da Prof. Dr. Abdullah Kızılırmak tarafından yapıldı. Kendisi de Türkiye'de meteor biliminin kurucusudur bence. Daha sonra TÜBİTAK projeleri gelişmeleri izledi. Didim, Çanakkale ve pek çok farklı çalışma yapıldı.

Gök taşının düşmesi için meteor yağmurlarını mı takip etmeli?

Yeryüzüne düşen meteoritleri, sadece meteor yağmurlarına bağlamamak gerekiyor. Zaman zaman gerçekleşiyor. Her birinin atmosferden girişleri farklı. Dünyanın konumu o zaman nasılsa oralar etkileniyor. Yarım milisaniye gecikseydi Sarıçiçek'e değil de bu taşlar Şili'de olabilirdi.

Gök taşları nereye düşerse o ülkenin midir?

Bence nereye düşerse o ülkenin olmalı. Biz bilimsel açıdan araştırmalar kısmındayız. Dünyada bazı uygulamalar var ama bizde yok. Amerika'da kişinin tarlasına düşen göktaşları onun malıdır. Namibya'da bir taş buldunuz yurtiçinde satış yapabilirsiniz ancak yurtdışına satışı yasak. Özel izne tabidir. Hindistan'da bir kurum var. Mülkiyet ona ait tamamen. Avusturya'da örnek bir dava var. Arazisine düşen ‘benim' diyor ancak devlet de ‘benim' diyor. Jüri karar veriyor: göksel bir materyale yersel bir hak iddia etmek mümkün değildir.

Sarıçiçek meteoritleri neden bu kadar değerli?

Ender bir tür olduğu için. Howardite diye bir grup var. Mars ve Jüpiter arasında bulunan Vesta Asteroidi'nden geldiği saptandı. 2007'de NASA Vesta'nın yüzeyinde araştırma yapmak adına bir uydu gönderdi. Dünyada toplamda 20 tane böyle bir olay gözlenmiş. 21'incisi ise Sarıçiçek.

Ne kadarı satıldı?

4'te 3'ü satıldı. Satılmamış olsaydı Türk meteor bilimine daha fazla katkısı olabilirdi. 1.5 kilo bulan birisi var mesela hala saklıyor. Satmıyor. Yüksek para verene verecekmiş.

Peki, bu gök taşlarının gramı kaça gidiyor?

Sarıçiçek meteoritleri alış fiyatlarının 10 katından fazlasına satışa çıktı. İnternet satış ortamlarında yaklaşık 100 örnek satışta. En yüksek fiyat 2 bin dolar. Bizim elimizde ise 300 gr var. Bunların piyasa değeri yaklaşık 1 milyon TL. Ancak ben gramına 10 milyon euro verseler vermem. Çünkü asteroitten geliyor. En azından 500 milyon dolar eder çünkü NASA oraya araç gönderdi. Değeri en az 500 milyon dolar eder.

Gök taşı nasıl tutulmalı ve saklanmalı?

Bir meteorit bulduysanız, alüminyum folyo ile tutmalısınız. Tutup sarın. Kesinlikle elinizle dokunmayın. Çünkü insanın elinden her şey bulaşıyor. Bizden ona zarar geliyor. Taptaze düşmüş ama zarar veriyoruz. Dokuyu bozuyorsunuz, karbon, azot, hidrojen de çıkabilir içinden. O zaman dersiniz ki, meteorite baktık uzayda hayat bulduk. Oysaki Bingöl'de hayat vardır, uzayda değil.

Cam kavanoza koymalısınız. Kavanozun içerisine de nem tutucu küçük torbalardan atıp özelliğini korumaya çalışmalısınız. Kapağını da kapatıp onu da alüminyum folyoya sarmalısınız.

Kesinlikle mıknatıs yüzeyine tutmayın. İçerisinde küçük de olsa manyetik alan varsa siz onu da bozmuş olursunuz. Özelliğini bozmuş olursunuz. İnceleyemez oluyoruz. Mıknatıs tutayım çekiyorsa kesin meteorittir diye düşünmeyin.

Bir taşın, değerli olduğunu nasıl anlayabiliriz?

1 Dışında çok ince bir tabaka olacak. 1 mm inceliğinde tırnağınız kadar belki de. Yanık bir tabakadır bu.

2Parçalandıysa örneğin. İçerisi çok daha açık renkli olacak dışına göre.

3Çok köşeli, dönemeçli yapıları olmayacak. Tıraşlanmış gibi olacak. Atmosferde çarpmadan dolayı kabuk oluşuyor.

Yuvarlakımsı bir görünümü var. Derin delikler yok. Parmak izi gibi delikler var. Çukurlar olabilir.

4 Siyah, içi gri, beyaz olabilir. Ancak altın gibi parlayan örnekler var. Işığa tuttuğunuzda içi görünecek kadar parlakları var. Onlar daha değerlidir.

Gelecekte nerelerde kullanılacak?

Nikel bolluğu oluyor çoğu meteoritte. Fazla oluyor. Son derece önemli olan bir konu da bu. Asteroit madenciliği. Diyelim bir maden yatağı var nikel çıkartmak istiyorsunuz. Hesapladınız. Bu hesabı yapmak yerine dünyaya en yakın asteroitler var. Yörüngelerde dolanıyorlar ve yerleri belli. Siz oraya uydu gönderip kazıp gelebilirsiniz ve oradaki tazelikte dünyaya getirmeniz daha maliyeti düşük olabilir. Nikel alınabilir. Asteroit madenciliği geleceğin gündeminde.

NASA 500 milyon dolar harcadı, bize bedavaya geldi

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), 2007 yılında 500 milyon dolar bütçeli proje kapsamında uzaya gönderdiği iki keşif aracıyla, dünyaya yakın yörüngedeki Vesta ve Ceres asteroitlerini yakın takibe aldı. Dokuz yıl sürecek keşif programına DAWN adı verildi. Üç yıl önce Vesta asteroidinin yörüngesine giren uzay araçları, görüntüler almaya ve uzaktan asteroidin yüzey yapısı, kimyasal bileşimleri ve atmosferi gibi konularda bilgi toplamaya başladı. Yeryüzünden binlerce kilometre uzakta, uzay boşluğunda bu araştırmalar devam ederken Vesta asteroidinden bir parça Bingöl'ün Sarıçiçek Köyü yakınlarına düştü. Doç. Dr. Ozan Ünsalan, şanslı olduğumuzu vurgulayarak “NASA 500 milyon dolar harcamış bize ise bedavadan geldi. Hiç para harcamadık.

0