Yerel dil farklılıkları dikkate alınmamış

Bingöl Anadolu Kültür EÄŸitim DerneÄŸi BaÅŸkanı Nebi Butasım, Milli EÄŸitim Bakanlığı'nın Kürtçe Seçmeli Ders için hazırladığı Zazaki kitabın içeriÄŸinin hazırlanmasında büyük paya sahip olan Mardin Artuklu Üniversitesi YaÅŸayan Diller Enstitü MüdürlüÄŸü'ne sitem ve taleplerin yer aldığı bir yazı gönderdi.

Dernek olarak uzun zamandır Mardin Artuklu Üniversitesi'nin Zazaki-Kırmanci konusundaki çalışmalarını takip ettiklerini belirten Butasım, özellikle yüksek lisans düzeyinde Kürtçe ve Zazaca bölümlerinin açılması ve eÄŸitimine baÅŸlanılmasının kendilerini sevindirdiÄŸini kaydetti.

“BÄ°RÇOK YANLIÅž BÄ°LEREK VEYA BÄ°LMEYEREK KAYIT ALTINA ALINMIÅž”

Butasım: “ Özellikle son olarak Kürtçe ve Zazaca çalışmasını tamamladığınız ve milli eÄŸitim tarafından web sitesinde yayımlanan kitaplar için sizlere teÅŸekkür ederiz. Dernek olarak Zazaki çalışmalarını uzun zamandan beri takip etmekte ve konu ile ilgili bünyemizdeki üyeler nezdinde çalışmalar sürdürmekteyiz. Bu nedenle konu ile ilgili geniÅŸ bilgilere sahip olduÄŸumuzu belirtmekle birlikte sizlerle burada bir ÅŸeyler paylaÅŸmak durumunda olduÄŸumuzu hissettik. Zazalar ve Kürtler aynı mıdır deÄŸil midir? Tartışmalarını bir kenara bırakarak Zazaki kitap üzerinde kendi çalışmalarımız ve fikirlerimizi beyan etmek isteriz. Kitabı incelediÄŸimizde birçok yanlışların bilerek veya bilmeyerek kayıt altına alındığını görmekteyiz” dedi.

“BAZI EKLER AYRIÅžINCA HAKARET ÇIKIYOR ORTAYA”

Zazaca konuÅŸan topluluklardaki yerel dil ya da ÅŸive farklılıklarının da dikkate alınmasının daha doÄŸru bir yaklaşım olacağı kanaatini paylaÅŸan Butasım, kitaptaki bazı kelime ve eklerin ayrılması ya da birleÅŸtirilmesi durumunda hiç de hoÅŸ olmayan manaların ortaya çıktığını vurguladı.

Ortaya çıkan yanlışların bu haliyle kitaba yansımasının Zazaki ders alacak öÄŸrenciler üzerinde yanlış bir bilgi tabakası oluÅŸturacağını kaydeden Butasım, belli bölgelere deÄŸil, tüm bölgelere hitap eden bir içerik oluÅŸturulması gerektiÄŸini söyledi ve Bingöl ile Tunceli üniversitelerinden de bu konuda destek alınması önerisini paylaÅŸtı.

Butasım, verdiÄŸi örneklerle ortaya çıkan yanlışlıklara ÅŸöyle dikkat çekti:

• Zazaca'da kullanılmayan ve aslı Kırmanci olan ve sadece Kırmanclar tarafından kullanılan birçok kelime kullanılmıştır. Örnek: baÅŸ – sıpas – to – ÅŸodirbaÅŸ- nan, gibi yüzlerce kelime bu kelimelerin Zazaca'da asılları vardır ve günümüze deÄŸin kullanılmaktadır.
• Zazaca'dan bahsedilirken birçok yerde Kırmancki diye geçmesi gerçeklik ve genel kullanıma aykırıdır. Zazaların büyük çoÄŸunluÄŸu kendini Kırmanc diye nitelemez. ÖrneÄŸin sayfa 25 teki ÅŸiirde Kırmanc kelimesi kullanılmıştır.
• Zazaca'da eril ve diÅŸil fiiller net bir biçimde kullanılmaktadır. Ancak kitabınızda bu ayrım yapılmamış ve eriller de birçok yerde diÅŸil fiiller gibi kullanılmıştır. Örnek: sayfa 30 da “Azad tı ÅŸina koti?” burada ÅŸina kelimesi kesinlikle bayanlar için kullanılmaktadır.
• Yine Zazaca'da mastar eki genel kullanımda “ış-iÅŸ” ekleridir. Ancak ne hikmetse çok dar bir bölgede kullanılan “ene” – “ne” ekleri mastar yapımında kullanılmıştır. Örnek: sayfa 33-34
• Özellikle bazı kelimelerin kısaltılması veya farklı formlara sokulması cümlenin anlamını tamamen deÄŸiÅŸtirmektedir. ÖrneÄŸin sayfa 35 te “ına” kelimesi yerine “na” kullanılması çok vahim bir hataya neden olmuÅŸtur. Farklı üç dört bölgenin Zaza insanına bu cümleleri okutulduÄŸunda aynı hakaret olgusunu tasdik etmiÅŸlerdir. (tarafımızdan farklı dört ayrı bölgenin insanına okutturulmuÅŸtur.)
• Hava durumu ile ilgili kelimeler ve anlatımların Zazaca ile hiçbir ilgisi yoktur. Bunların Zazaca'da karşılığı olmasına raÄŸmen Kırmanci'den alınmıştır. Sayfa 79.
• Zazaca'da su – ayran – hoÅŸaf vb nesneler yani sıvı maddeler Türkçe'de olduÄŸu gibi içmek (sigara içmek gibi) aynı kelime ile kullanılmaz. Bu sıvı maddeler yemek kelimesi ile aynı kullanılmaktadır. Bu vahim hata Türkçe – Kürtçe düÅŸünüldüÄŸü için yapılmıştır. Zazaların hemen hemen tüm yaÅŸlı insanları “werd” kelimesini kullanırlar. Bunun anatomik bir gerçekliÄŸi vardır. Soluk borusundan geçen maddeler için şımıt kelimesi yemek borusundan geçen maddeler için “werd” kelimesi kullanılır. Buradaki vahim hata çorba kelimesinde yapılmıştır. “germa do” eÄŸer hoÅŸaf “şımıt” olursa çorba kelimesi de şımıt olması gerekir. Ancak sayfa 93 te çorba için yemek, hoÅŸaf için içmek kelimesi kullanılmıştır.
• Bir dilde olmayan bir nesnenin veya eylemin karşılığı yoksa komÅŸu veya kardeÅŸ dillerden alınır yoksa türetilir. Oysa bu kitapta Zazaca'da varolduÄŸu halde kullanılmayıp ya türetilmiÅŸ ya da Kırmanci'den alınmıştır. ÖrneÄŸin sayfa 97: sere ÅŸiti/to – Zazaca'da helim'dir.
• Yine okuma parçalarında Zazaca'da var olan kelimeler yerine Kırmanci kelimeler kullanılmıştır. Sayfa 111.
• Okuma parçalarındaki yüklemler Zazaca'nın genel kullanımına uygun deÄŸildir.

ÖNERÄ°LERÄ°MÄ°Z:

1. Kitabın tekrardan gözden geçirilmesi,
2. Varolan kitabın piyasaya sunulmadan geri çekilmesi,
3. Çalışmaların Zazaların yaÅŸadığı her bölgeden konu ile ilgili farklı görüÅŸleri olan kiÅŸilerle yürütülmesi,
4. Alan taraması yapılarak olmadığı varsayılan kelimelerin ortaya çıkarılması,
5. Konu ile ilgili Bingöl ve Tunceli Üniversiteleri ile koordineli çalışmaların yapılması.