Bingöl'de engellilere engel kim?

Bingöl Engelliler Spor Kulübü Başkanı Mücahid Korkutata, Bingöl'de 2014'ten bu yana bir türlü çözüme kavuşturulamayan toplu taşımadaki sorunların yılan hikayesine döndüğünü belirterek engellilerin bu konudaki yasal haklarından faydalanamadığını dile getirdi.

Korkutata, yaptığı basın açıklamasında şunları kaydetti:

“11 yıldır bıkmadan usanmadan hak arayışımız sürerken iyi niyet, ülkemiz ve toplumsal duyarlılığımız hiçe sayılmaktadır. Verilen sözler askıda kaldığından ötürü tahammül sınırlarımız aşılmaktadır Bingöl Belediyesi Zabıta Amirliği'ne yapılan toplu ve bireysel başvurularımıza kes-kopyala yöntemi ile cevap verilerek engelli bireylerimiz geçiştirme politikaları ile baştan savuluyor. Bingöl Valiliği ve Bingöl Belediyesi'ne yapılan tüm başvurularımız ve görüşmelerimiz sonuçsuz kalmaktadır. Bizler hak temelli mücadelemizi genişleterek basın açıklamaları ve yürüyüşler ile mücadelemizi sürdürürken herhangi bir adımın atılmaması üzüntü vericidir. Aldığımız karar neticesinde, TİHEK, KDK üzerinden gerekli baskıların yapılması için resmi müracaatlarımızı 3 Şubat 2025 Pazartesi günü gerçekleştireceğiz. Hukuka olan inancımız gereği başarımızı emsal teşkil etmek üzere sonuçları ile birlikte sizler ile paylaşacağız.

Engelli vatandaşlarımız ile S.S.18 Kooperatifi arasında yaşanan problemler ve hukuki düzenlemelere ilişkin kanun maddeler şöyle:

Ücretsiz seyahat hakkından yararlanmaya ilişkin 4736 Sayılı Kanun'un 1'inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile bu haktan yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca çıkarılan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği ile belirlenmiş olup, ilgili Yönetmelik 4/3/2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bahse konu yönetmeliğin 4. Maddesinin 1. fıkrasının ‘e' bendi şu şekildedir: 'Engelliler için sağlık kurulu raporuyla yüzde 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri' hükmünü düzenlemektedir.

Başlıca sorunlar ve kanuni dayanakları aşağıdaki gibidir:

SORUN-1

Kooperatif tarafından engelli vatandaşlarımızdan sağlık raporu talep edilmekte ve sağlık raporu bulunmasına rağmen 2019 yılı ve öncesi e-devlet sistemi üzerinden görünmediği için ücretsiz akbil kartları iptal edilmektedir.

CEVAP-1

Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği'nin 6. Maddesi'nin 1. Fıkrası'nın ‘b' Bendi uyarınca engelliler için kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanının gösterilmesi yeterlidir.

Yönetmeliğin 6. Maddesi'nin 2. Fıkrası uyarınca kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanın gösterilmesi halinde seyahat hakkı herhangi bir gerekçeyle engellenemez.

Yönetmelikte açıkça anlaşılacağı üzere kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanının gösterilmesi yeterlidir.

SORUN -2

S.S. 18 Kooperatifi tarafından engelli vatandaşlarımıza dayatılan 90 binişlik akbillere kota sınırlandırılması.

CEVAP -2

Yönetmeliğin 6. Maddesi'nin 2. Fıkrası uyarınca kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanının gösterilmesi halinde seyahat hakkı herhangi bir gerekçeyle engellenemez. Yönetmelik uyarınca engelli vatandaşların akbillerine kota konulması durumunda, bu husus engelli vatandaşlarımızın seyahat hakkının engellenmesine neden olmaktadır. Bu engelleme yaptırıma tabidir.

SORUN -3

Kooperatif tarafından engelli vatandaşlarımızdan 'kart vizesi' adı altında ücret talep edilmektedir.

CEVAP-3

Gerek 4736 Sayılı Kanun gerekse Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği 'kart vizesi' adı altında ücret alınacağı hususunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemektedir. Alınan ücretin yasal hiçbir dayanağı bulunmamaktadır.

SORUN-4

Toplu taşıma araçlarına engelli vatandaşlarımız alınmaması veya alınan engelli vatandaşlarımıza mobbing uygulanması.

CEVAP -4

Yönetmeliğin 6. Maddesi'nin 2. Fıkrası uyarınca kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanının gösterilmesi halinde seyahat hakkı herhangi bir gerekçeyle engellenemez. Bu sebeple engelli vatandaşlarımızın toplu taşıma araçlarına alınmaması halinde, fiili gerçekleştiren kişiye yaptırım uygulanabilir.

Yükümlülüklerine aykırı davranan kooperatif yönetimi veya araç şoförü uygulanılabilecek yaptırımlar Yönetmeliğin 12. Maddesi'nin 2. Fıkrası ücretsiz ulaşım hakkından yararlanacak vatandaşların bu hakkının engellenmesi halinde yaptırım uygulanacağını düzenlemektedir. İlgili hüküm şu şekildedir; 'Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullandırılmaması hâlinde bu haktan faydalandırılmayan her kişi için mülki idare amiri tarafından toplu taşıma aracının tarifesi üzerinden elli tam bilet bedeli tutarında idari para cezası uygulanır.'

SORUN-5

Otobüslerde sesli anons sistemlerinden çıkan (ÜCRETSİZ) anons sesinin kasten üst seviyede seslendirilmesi biz engelli bireylerin özel gereksiniminin herkes tarafından bilinmesine neden olmakta, bu uygulama ise doğrudan ayrımcılığa girmektedir.

CEVAP-5

6701 Sayılı TİHEK Kanunu'nda yer alan d) Doğrudan Ayrımcılık: Bir gerçek veya tüzel kişinin, hak ve özgürlüklerden aynı ya da benzer konumda bulunanlarla kıyasla eşit şekilde yararlanmasını engelleyen veya zorlaştıran her türlü ayrımcı muameledir.

Yönetmeliğin 12. Maddesinin 2. Fıkrası uyarınca;

1- Kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanı dışında sağlık kurulu raporu istenmesi,

2- Engelli vatandaşlara ait akbillere kota konulması,

3- Engelli vatandaşlardan ‘kart vizesi' adı altında fahiş ücretler talep edilmesi,

4- Toplu taşıma araçlarına engelli vatandaşlarımızın alınmaması,

5- Otobüslerde sesli anons sistemlerinden çıkan (ÜCRETSİZ) anons sesi.

Cezai yaptırıma tabidir. Engelli vatandaşlarımıza hakaret edilmesi Türk Ceza Kanunu uyarınca ayrıca suç teşkil etmektedir.

Yönetmelikten de anlaşılacağı üzere engelli vatandaşlarımızın bu haklarının engellenmesi durumunda Valilik tarafından her kişi için ayrı ayrı olmak üzere elli tam bilet bedeline karşılık (07.11.2023 günü için ceza miktarı 500 TL'ye karşılık gelmektedir.) ihlallere karşı idari para cezası uygulanır.

CİMER üzerinden yaptığımız tüm şikâyetler beyhude kalmıştır. Bingöl Belediyesi Zabıta Müdürlüğü yetersiz ve yetkisiz elemanlar ile halka hizmet verememektedir.

Gereğinin yapılmasını defaatle rica ederiz.”